فهرست مطالب آخرین شماره:
تاریخ و رسالت تاریخی ما | سردبیر

با وجود این همه رشته‌هاى تخصصى و گرایش‌هاى ویژه در تاریخ، اهتمام به این دانش در حوزه‌های علمیه آنسان که پاسخ‌گوى نیازهاى موجود باشد، پدید نیامده است. هر چند آنچه گفته شد به معنای نادیده‌انگاری تلاش‌های محققین و پژوهشگران دینی در حفظ و انتقال این قطعه از تراث علمی اسلامی نیست. به هر روی این شماره از نشریه رهنامه پژوهش تلاشی است کوچک در راه بازخوانی یکی از رسالت‌های اصلی حوزویان. امید که مقبول افتد.


بیشتر بخوانید...
سیر تطوّر تاریخ و تاریخ‌نگاری و روش تحصیل در علم تاریخ | حجت‌الاسلام محمد هادی یوسفی غروی

الحمدلله وضعیتی که به سبب کم‌توجهی فقهای حوزه یا اولیای امور حوزه به تاریخ ایجاد شده، به مساعی شخصی، جای خود را به توجه به تاریخ داده است. اگر طلاب هر ساله در ایام میلاد و شهادت ائمه اطهار یک دوره تاریخ چهارده معصوم را مطالعه کنند، از کتاب‌های مختصر گرفته تا مفصل و به این کار توصیه و سفارش شود و برای آن برنامه الزامی بگذرایم، نورٌ علی نور است. آقایان طلبه چنین روزهایی که تعطیل‌اند، به حضور در مجالس اکتفا نکنند، بلکه کتاب‌های تاریخی به دست بگیرند و مطالعه کنند. تکراری هم نباشد. در هر سال می‌توانند کتاب جدیدی انتخاب کنند یا به کتاب‌های قبلی مراجعه کنند و در رفت و آمد بین کتاب‌ها باشند. بنابر روایت منسوب به امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) “الدرس حرف و التکرار الف”. تاریخ از علوم نقلی است و بدون تکرار تثبیت نمی‌شود.


بیشتر بخوانید...
فلسفه تاریخ | حجت‌الاسلام محسن الویری

اشاره با حفظ حرمت همه استادان که با همه وجود مدیون آنانیم، یکی از استادان بزرگوار، در اوایل تحصیل، بنده را نصیحت می‌فرمود که “در طول سال خوب درس بخوانید و تابستان‌ها درس نخوانید؛ در تابستان تاریخ بخوانید. این برای رفع خستگی باشد و برای درس آماده شوید”. من همیشه به یاد آن استاد مرحوم […]


بیشتر بخوانید...
پیشنهاد طرح‌واره‌ای بومی برای فلسفه تاریخ | حجت‌الاسلام محسن الویری

اشاره فلسفه تاریخ گرچه همانند بیشینه دانش‌های بشری شواهد و حتی ریشه‌هایی در دانش‌های سنتی شرق مسلمان دارد، ولی به‌عنوان یک شاخه معرفتی مستقل در غرب سامان‌ یافته و سپس وارد سرزمین‌های شرقی شده است. وضعیت کنونی دانش در ایران‌ اسلامی به‌ویژه با توجه به ضرورت‌ها و زمینه‌های تحول در علوم انسانی، مجالی برای در […]


بیشتر بخوانید...
فلسفه نظری تاریخ | حجت الاسلام جواد سلیمانی امیری

اشاره برخی با یک آشنایی اجمالی که از تاریخ دارند ادعاهایی مطرح می‌کنند، مثلا می‌گویند امام حسین(ع) در حرکت تاریخ نقش آفرید و مسیر تاریخ را به سمت توحید و یکتاپرستی برگرداند؛ ولی وقتی می‌روی سراغشان می‌گویی حالا چطور؟، می‌گوید ما نقش حضرت سیدالشهدا(ع) را در تاریخ به‌عنوان یک عامل محرک تاریخ می‌خواهیم تبیین کنیم، […]


بیشتر بخوانید...
احیاء تمدن اسلامی | سید علیرضا واسعی

اشاره: دنیای امروز ارتباط با گذشته را کم‌رنگ نمی‌کند، بلکه تا حدی بی‌معنا می‌کند. . . . پیشرفت‌های خیره‌کننده کنونی که تبلیغات فراوان رسانه‌ای هم پشت آن است، آن‌چنان اذهان نسل جدید و حتی قدیمی را پر کرده که گاهی خط بی‌اعتباری و بی‌ارزشی بر داشته‌های کهن می‌کشند؛ غافل از اینکه جایی که ایستاده‌ایم و […]


بیشتر بخوانید...
کارکردهای «تحصیل تاریخ» در حیات صنفی طلّاب و «اهداف تحصیلی» آن | حجت‌الاسلام سعید هلالیان

اشاره: مثال دیگر که اهمیّت کار تاریخی در تصحیح نگرش استنباطی را نشان می‌دهد، در باب یکی از قواعد فقهی بسیار معروف و مورد استناد، یعنی قاعده”على الیَد ما أخذَت حتّى تؤدّیه” می‌باشد که در عین سیطره بر فقه، در هیچکدام از مجامع روایی شیعه وارد نشده است. شاید همین ذهنیّت سیطره‌یافته سبب مسلّم‌انگاری این […]


بیشتر بخوانید...
پیوند تاریخ با متون دینی | حجت‌الاسلام محمدرضا جباری

اشاره در برخی از منابع تاریخی جمله‌ای را به امام سجاد(علیه السلام) نسبت می‌دهند که با این مضمون است: “إنّا کنا نعلم مغازی الرسول الله کما نعلم سوره القرآن: ما همان‌طور که سوره‌های قرآن را به بچه‌هایمان و دیگران یاد می‌دهیم، مغازی پیامبر را می‌آموزیم”. این سخن نشان می‌دهد تعلیم مغازی و روایات تاریخی و […]


بیشتر بخوانید...
جایگاه تاریخ در هندسه علوم دینی | امیر غنوی

اشاره تاریخ برای فهم علوم، بسیار مؤثر است. در فقه در بحث صلاه، در خصوص اوقات صلاه، نظریات مختلفی و روایات متفاوتی وجود دارد. بعضی‌ها مثل و مثلین را مطرح کردند. در لمعه خواندید. بعضی‌ها دوهفتم، چهارهفتم و تمام را مطرح کردند. وقتی اطلاعات تاریخی داشته باشید و روایات تاریخی را ببینید، برایتان توضیح می‌دهند […]


بیشتر بخوانید...
اجتهاد و تاریخ | حجت‌الاسلام مهدی پیشوایی

خلاصه اجتهاد در تاریخ که اصطلاحاً تحلیل در تاریخ نامیده می‌شود، عبارت است از نقد و بررسی قضایای تاریخی به منظور کشف واقعیت قضایا به مدد ابزاری که در اختیار مورخ است. و این، امر آسانی نیست. مهمترین اصولی را که تحلیل‌گران تاریخ در نقد و بررسی حوادث تاریخی از آنها استفاده می‌کنند، می‌توان به […]


بیشتر بخوانید...
تاریخ، سیره و علوم تاریخی در پیوند با اجتهاد | آیت‌الله سید احمد مددی

اشاره در واقع در این مجموعه معارف (دینی و حوزوی)، رویکرد حجت‌گرایی ما زیاد است؛ در حالی که دنیای امروز یعنی سطح آکادمیک در جهان، بیشتر بر واقع‌گرایی متمرکز است و اصلاً به حجت‌گرایی فکر نمی‌کند. اگر به واقع‌گرایی نرسد، می‌گوید اینجا مجهول است و برای ما روشن نیست. ما می‌گوییم مجهول است؛ اما چون […]


بیشتر بخوانید...
اجتهاد در علم تاریخ | آیت‌الله محمد علی جاودان

اشاره: این یکی از نقاطی است که نقل‌های تاریخی را از نقل‌ها و روایات احکام جدا می‌کند. گاه در نقل‌ها و روایات فقهی چیزهائی وجود دارد و با عقل تنافی ظاهری دارند؛ همانند دیه انگشتان که یک انگشت یک دهم دیه کامل در دو انگشت دو دهم و در سه انگشت سه دهم اما دیه […]


بیشتر بخوانید...
تاریخ آموزی در حوزه‌ها؛ وضعیت موجود، مسیر پیش‌رو | دکتر نعمت الله صفری

اشاره: هر کسی در هر علمی که متخصص است، فقط در همان علم تخصص دارد و دیگر این آموزه کهنه شده است که کسی که متخصص در فقه باشد در همه علوم دیگر مبانی را دارد. مبانی هر علم با علم دیگر متفاوت است. تلقی ما این است که کسی که اصول فقه خوانده باشد، […]


بیشتر بخوانید...
شرح شمع | رهنامه پژوهش

زندگی‌نامه خودنوشت سید محسن امین سید محسن امین آنچنان که خود می‌گوید به تبعیت از بزرگانی چون علامه حلی )ره( و دیگران بخشی از ماجرای زندگی خود را برای ماندن در تاریخ و عبرت آیندگان برای خوانندگان کتاب شریف اعیان الشیعه نقل می‌کند. این شرح‌حال که مرحوم سید حدود یکسال پیش از وفات آن را […]


بیشتر بخوانید...
استفاده از مطالب سایت فقط با ذکر منبع مجاز است.