شما اینجا هستید: رهنامه پژوهش » ش 23 و 24 / صفحه اصلی 6 » معرفی گروه حدیث جامعه المصطفی
معرفی گروه حدیث جامعه المصطفی | رهنامه پژوهش
44 بازدید

معرفی گروه حدیث جامعه المصطفی در گفت‌وگو با حجت الاسلام و المسلمین محمد حسین بهرامی

 

… دنبال این هستیم که به نحوی دفاع از مرزهای اعتقادی شیعه را، به‌خصوص در حوزه‌ای که مربوط به حدیث می‌شود، از تمرکز در قم خارج کنیم؛ یعنی در هر منطقه جغرافیایی تشکل‌هایی از افراد نخبه و خبره و دانشمندان فاضلی که به‌خصوص در رشته حدیث، توانمندی لازم را دارند شکل بگیرد و پایگاهی ایجاد شود که از آنجا شروع به نشر و دفاع و فعالیت کنند و قم به جای اینکه مرکز آموزش و تولید ادبیات دفاع از تشیع و ترویج تشیع باشد، تبدیل به مرکز فرماندهی شود و با تمرکز هدایتگری کلی را انجام ‌دهد. ان‌شاء‌الله امید است با عنایات حضرت حجت به آن دست پیدا کنیم.

 

رهنامه: لطفا بفرمایید در رشته قرآن و حدیث جامعه المصطفی چه فعالیت‌هایی انجام می شود؟

استاد: یکی از مزایا و نقاط قوت جامعه المصطفی، که با هدف تربیت طلاب خارجی تأسیس شده است، نگاه تخصصی به رشته‌‌های علوم اسلامی است. برخی از طلبه‌ها، با توجه به نیازهایی که در مسیر تبلیغ و فعالیت‌های آینده طلبگی‌شان دارند، بعد از یک دوره دروس عمومی، رشته‌های تخصصی را انتخاب می‌کنند؛ در کنار این رشته‌ها، فقه و اصول را نیز به صورت مستمر ادامه می‌دهند. یکی از رشته‌های المصطفی قرآن و حدیث است. این رشته در مراکز دیگر وجود داشت؛ اما در المصطفی، به مرور، رشته‌های مختص به حدیث تعریف و راه‌اندازی شد و پس از مدت کوتاهی، گروه قرآن و حدیث جامعه المصطفی به مدرسه عالی قرآن و حدیث تبدیل شد. این مدرسه عالی متشکل از چند گروه است: گروه تفسیر و علوم قرآن، گروه قرائات، گروه قرآن و علم و تأسیس گروه حدیث یکی از نوآوری‌های المصطفی بود. در مراکز آموزشی داخلی به ندرت رشته‌ای را به حدیث و مباحث حدیثی اختصاص داده‌اند، مثل مرکز تخصصی دار‌الحدیث و مرکز تخصصی حدیث که با این عنوان ایجاد شده‌اند؛ اما مراکز عمومی معمولاً رشته حدیث ندارند. فعالیت‌های گروه حدیث جامعه المصطفی در سال ۱۳۶۸ آغاز شد و در حال حاضر سه رشته حدیثی فعال دارد: رشته ارشد علوم حدیث، دکتری علوم حدیث تطبیقی و سطح چهار علوم حدیث تطبیقی. در المصطفی پس از ارشد یا همان سطح سه، به دو روش تحصیلات عالی ادامه می‌یابد، روش دکتری که منطبق بر ضوابط وزارت علوم و آموزش عالی است و دیگری سطح چهار که مشابه دکتری و در همان سطح است، با این تفاوت که در روش دوم، نوع درس‌ها گرایش سنتی و حوزوی بیشتری دارد و بر متن‌خوانی بیشتر تأکید می‌شود. تاکنون در این سه رشته حدود دویست نفر تحصیل نموده‌اند. حدود ۱۵۰ نفر در مقطع ارشد، حدود بیست نفر در دکتری و همین تعداد در سطح چهار مشغول به تحصیل شدند. تا به حال شش نفر از دوستان دکتری و حدود هشتاد نفر از طلاب ارشد فارغ‌‌التحصیل شده‌اند و بقیه به تحصیل مشغول‌اند. در هیئت علمی این رشته‌ها نیز در خدمت استادانی هستیم که رشته تخصصی فعالیتشان علوم و معارف حدیثی است. علاوه بر اینها، به‌خصوص در سطوح عالی، از برخی از زبده‌ترین استادان متبحر در حدیث در حوزه علمیه قم بهره می‌بریم.

در چشم‌انداز آینده گروه، طرح جامعی برای رشته‌های حدیثی تدوین شده است. در حال حاضر که طلاب با کارشناسی قرآن و حدیث وارد می‌شوند آشنایی کمی با مباحث حدیثی دارند. در طرح جامع، رشته کارشناسی علوم حدیث پیش‌بینی شده است. در کارشناسی ارشد نیز چهار رشته وجود خواهد داشت که معارف حدیثی، منبع‌شناسی حدیثی و علوم حدیث از جمله آنها است؛ برای هر رشته نیز تا چهار گرایش تعریف شده است. در مقطع دکتری نیز متناسب با رشته‌ها و گرایش‌های مقطع کارشناسی ارشد، رشته‌هایی تعریف شده است. امیدواریم بتوانیم در آینده این چشم‌انداز را اجرا کنیم و به نحوی به تخصصی‌تر شدن مباحث رشته حدیث کمک کنیم.

به نظر می‌رسد با توجه به جایگاهی که حدیث در رشته‌های مختلف علوم اسلامی دارد، پرداختن به حدیث برای همه طلاب به نحوی ضرورت دارد، چه طلاب داخلی و چه خارجی. اگر طلاب نگاه استقلالی به حدیث نداشته و صرفا از زاویه نگاه سایر علوم به حدیث و علوم حدیثی بپردازند بسیاری از حلاوت‌های حدیث درک نشده و به تبع آن تبلیغ و ترویج نمی‌شود.

طلاب خارجی در محیط بین‌الملل، با طیف وسیعی از سوالات و شبهاتی که از جانب سایر فرق اسلامی، مستشرقان و غیر مسلمانان و حتی شیعیان گرفتار افراط و تفریط مواجه‌اند که پاسخ سوالات ایشان در ارتباط با حدیث و مباحث مطروحه در معارف حدیثی است. ضمن اینکه ممکن است پاسخ‌هایی که ما را در جامعه شیعی و ایرانی و حوزوی خودمان قانع می‌کند، مخالفان فعال در حوزه بین‌الملل را قانع نکند. به همین جهت، ضرورت پرداختن به حدیث در میان طلاب خارجی نمایان‌تر است.

برخی از طلاب از یک سفر تبلیغی به کشورشان، انگیزه دوچندان پیدا کرده‌اند.

رهنامه: رشته حدیث در میان طلاب خارجی المصطفی از چه جایگاهی برخوردار است؟ آیا این رشته برای این طلاب از ویژگی خاصی برخوردار است؟

استاد: رشته حدیث، بعد از رشته تفسیر و علوم قرآن، از پرمراجعه‌ترین رشته‌ها است و استقبال خوبی از آن می‌شود.

نکته‌‌ای که درباره اهمیت پرداختن طلاب المصطفی به حدیث وجود دارد این است که زمینه‌هایی مطالعاتی و پژوهشی و کاری برای طلاب المصطفی وجود دارد که ممکن است برای طلاب ایرانی به آن قوت نباشد؛ برای مثال بحث استشراق از این موضوعات است. برخی از این طلاب به جهت آشنایی زبانی بهتری که دارند و به لحاظ آشنایی فرهنگی نزدیک‌تری که با مستشرقان دارند، می‌توانند نقش موثرتری در ترجمه آثار و معرفی و نقد مستشرقان حدیث‌پژوه ایفا نمایند. پایان‌نامه‌ای که در معرفی و نقد اندیشه‌های اوری روبین نوشته شد نمونه ای از فعالیت‌های موفق در این زمینه بود.

دومین نکته حایز اهمیت، پرداختن به موضوع حوزه‌ها و مکاتب حدیثی است. بحث حوزه‌ها و مکاتب از جمله موضوعاتی است که جای کار فراوانی دارد. این رشته نسبتاً جدید است و کارهای خوبی در آن شروع شده است. ما اطلاعاتی درباره فعالیت‌های حدیثی در مناطق مختلف جغرافیایی داریم که امروز سابقه کافی از آنها در دسترس ما نیست و فقط لابه‌لای کتاب‌ها و گزارش‌ها است. چون به آن مناطق آشنا نیستیم، هم انگیزه کم و هم طبیعتاً توان کمی برای کسب اطلاع داریم؛ اما این مسئله برایمان اهمیت و ضرورت دارد. طلاب خارجی می‌توانند در بحث حوزه‌ها و مکاتب فعال شوند، برای نمونه دو پایان‌نامه در زمینه حدیث در حوزه ماوراء‌‌النهر و یک پایان‌نامه درباره حوزه حدیثی شبه قاره هند داشته‌ایم. پایان‌نامه‌ای هم درباره فعالیت‌های حدیثی در افغانستان امروزی داشته‌ایم که مثلاً در سابقه تاریخی‌اش چه فعالیت‌های حدیثی شیعی شکل گرفته است؟ با نام افغانستان بوده یا عنوانی دیگر؟ چه کارهایی انجام شده است؟ درباره مغرب جهان اسلام هم پایان‌نامه‌هایی تصویب شده یا در حال تصویب است. ما اطلاع بسیار کم و ناکافی از جاهایی داریم که شیعیان در دوره فاطمیان و دیگر دوره‌ها فعالیت‌های شیعی، ولو غیر اثناعشری داشته‌اند. طلاب خارجی، با توجه به انگیزه میهنی که دارند، علاقه‌مند هستند و در این حوزه‌ها فعالیت‌هایی انجام می‌دهند.

زمینه بعدی احیای میراث حدیثی موجود در قالب نسخ خطی است. در بسیاری از کشورهای جهان، مثل یمن، ترکیه و شبه قاره، کتاب‌های حدیثی ما در قالب نسخ خطی وجود دارند که ممکن است به نحوی به بهبود وضعیت نسخه‌های موجود بینجامد یا نسخه‌های جدیدی از دل اینها بیرون بیاید. ما طبیعتاً توان و امکانات کمی برای پرداختن به این حوزه‌ها داریم، ولی اگر طلاب خارجی فعال شوند، می‌توانند این کارها را انجام بدهند.

بحث‌های معارفی و تبلیغی نیز بخشی از فعالیت‌ها است. علی رغم فعالیت گسترده وهابیت در سراسر جهان و شبهاتی که غالبا با تکیه بر احادیث مطرح می‌نمایند، ارسال مبلغان ایرانی به کشورهای مختلف جهان با محذورات مختلفی مواجه است. اما فارغ‌التحصیلان حدیث می‌توانند مبلّغان و مدافعان حریم تشیع در دنیا باشند. الحمدلله امروزه فارغ‌التحصیلان ما، با دانش حدیثی که اینجا فرا گرفته‌اند، در تعداد قابل توجهی از کشورهای جهان، مشغول تبلیغ هستند؛ این امر برای ما مایه خوشحالی و افتخار است.

به طور کلی به دنبال این هستیم که به نحوی دفاع از مرزهای اعتقادی شیعه را، به‌ خصوص در حوزه‌ای که مربوط به حدیث می‌شود، از تمرکز در قم خارج کنیم؛ یعنی در هر منطقه جغرافیایی تشکل‌هایی از افراد نخبه و خبره و دانشمندان فاضلی که به ‌خصوص در رشته حدیث، توانمندی لازم را دارند شکل بگیرد و پایگاهی ایجاد شود که از آنجا شروع به نشر و دفاع و فعالیت کنند.

رهنامه: آیا مطالب آموزشی طلاب خارجی درباره حدیث، متناسب با نیازهای تبلیغی و مانند آن است؟

استاد: در سرفصل‌های ما، مطالب تا حدی در قالب حدیث‌خوانی و فقه الحدیث است که به نظرم خوب طراحی شده است؛ اما در بررسی‌هایی که طی این مدت در گروه علمی تربیتی حدیث داشتیم، احساس کردیم شاید مقداری توجه به خود حدیث و معارف حدیثی، در کنار علوم حدیث، برای طلاب ما ضرورت بیشتری داشته باشد. به همین دلیل کلاس‌های فوق‌برنامه حدیث‌خوانی را تعبیه کردیم. همچنین سعی شد برنامه‌هایی مانند نشست‌های علمی، متناسب با نیازها و ضرورت‌های منطقه‌ای داشته باشیم. تاکنون حدود ده نشست علمی برگزار شده که بخشی از آن با همکاری انجمن حدیث حوزه و بخشی مستقل انجام شده است. به نظر من نشست‌های متنوع و خوبی بوده است. طلاب نیز فعالیت‌های مختلفی در حوزه پاسخ به نیازهای روز انجام داده‌اند، چه در قالب آثار حدیثی، مثل کتاب‌ها و مقالاتی که تألیف کرده‌اند و چه در قالب آثاری که به زبان‌های دیگر برگردانده‌اند.

رهنامه: تولیدات حدیثی در قالب تبلیغ‌های برون‌مرزی است؛ ولی بخش مهم‌تر یا در همان ردیف، تولید آثار پژوهشی است. آیا برای طلاب خارجی که هزینه زیادی صرف آموزششان از کارشناسی تا دکتری و سطح چهار می‌شود، پژوهشکده یا جایی در نظر گرفته‌اید که مشغول کارهای پژوهشی حدیثی شوند و از علمی که کسب کرده‌اند استفاده کنند؟

استاد: در جامعه المصطفی انجمن فارغ التحصیلان را داریم که امور دانش‌آموختگان را پی‌گیری می‌کند تا فعالیت‌هایشان در زمینه تبلیغ و تدریس و پژوهش ادامه پیدا کند. المصطفی همچنین پژوهشگاهی دارد که در حوزه قرآن و حدیث فعال است. طلاب المصطفی در بسیاری از مؤسسات بین‌المللی داخل کشور مشغول کارهای پژوهشی، اعم از ترجمه و تألیف و فعالیت‌های دیگر هستند. معمولاً در جاهایی که کار بین‌المللی وجود داشته باشد، فارغ التحصیلان المصطفی کمک می‌کنند. تا جایی که اطلاع دارم، از طرح‌های المصطفی این است که در کنار هر مدرسه عالی ـ که در حقیقت همان دانشکده است ـ یک پژوهشکده نیز تعریف شود تا خروجی‌های دانشکده بتوانند در آن پژوهشکده مشغول فعالیت‌های پژوهشی بشوند. غیر از بحث تبلیغ و انجام کارهای پژوهشی، تألیف کتاب‌های حدیثی چشم‌اندازی است که در دوره‌های آموزشی‌ مورد تاکید قرار می‌گیرد. همواره این‌طور بوده که جوامع و کتاب‌های حدیثی متناسب با شرایط دوره‌های تاریخی متفاوت و مناطق جغرافیایی مختلف نوشته شده‌اند، اگرنه ضرورتی نداشت که در طول تاریخ جوامع و کتاب‌های حدیثی متعدد نوشته شوند. این مسئله نشان می‌دهد که در هر دوره، متناسب با نیاز و فضا و جغرافیای آن دوره، یک اثر حدیثی جدید به وجود آمده است. تدوین آثار حدیثی یکی از چشم‌اندازهایی است که داریم.

تعداد قابل توجهی از طلاب ما در بعضی از کشورها، مانند آذربایجان و تاجیکستان و شبه قاره و عراق، مشغول به توسعه تحصیل در رشته حدیث‌اند. امیدواریم در آینده نه‌چندان دور شاهد تاسیس دانشکده‌ها و مراکز آموزش عالی حدیثی را در آن مناطق به زبان خودشان و مطابق با شرایط خودشان باشیم. این چشم‌اندازها در حوزه حدیث مقداری کلان‌ترند. به طور کلی به دنبال این هستیم که به نحوی دفاع از مرزهای اعتقادی شیعه را، به‌ خصوص در حوزه‌ای که مربوط به حدیث می‌شود، از تمرکز در قم خارج کنیم؛ یعنی در هر منطقه جغرافیایی تشکل‌هایی از افراد نخبه و خبره و دانشمندان فاضلی که به ‌خصوص در رشته حدیث، توانمندی لازم را دارند شکل بگیرد و پایگاهی ایجاد شود که از آنجا شروع به نشر و دفاع و فعالیت کنند و قم به جای اینکه مرکز آموزش و تولید ادبیات دفاع از تشیع و ترویج تشیع باشد، تبدیل به مرکز فرماندهی شود و هدایت‌گری کلی را انجام ‌دهد. ان‌شاء‌الله امید است با عنایات حضرت حجت به آن دست پیدا کنیم.

پاسخ دهید: